|
-[ POP, POEN, RECHTEN EN PLICHTEN ]- |
|
Naast de heilige drie-eenheid sex/drugs/rock'n'roll bestaat er binnen de popmuziek nog een andere namelijk; Buma/Stemra/Sena. Voor muzikanten bieden deze drie instanties de mogelijkheid om inkomsten te verwerven, waarmee bijvoorbeeld het eerstgenoemde trio gefinancierd kan worden. Klinkt dit je als muziek in de oren? Lees dan dit artikel waarin alles rondom de financiële vergoeding voor jou met bloed/zweet/tranen gemaakte muziekstukken aan bod komt. Voor alle duidelijkheid hebben we getracht de informatie op een toegankelijke manier te vertalen naar de dagelijkse praktijk van het gros van de bij de popunie aangesloten bands. Allereerst moeten we wat zaken duidelijk maken. De vereniging Buma (Bureau Muziek Auteursrecht) richt zich op het ten gehore brengen van muziek zoals b.v. bij live-concerten, door platen draaien (dj's!), op de radio of in tv-reclames gebeurt. De Stichting Stemra richt zich op het vastleggen van muziek op beeld- en geluidsdragers. De Sena (Stichting ter Exploitatie van Naburige Rechten) tenslotte richt zich op de opgenomen uitvoering van een muziekstuk. Dit alles valt dus onder de termen 'openbaarmaking' en/of 'verveelvoudiging'. Bovengenoemde drie instanties bestaan als gevolg van een aantal wetten die er in Nederland zijn (zie kaders). In deze wetten staat o.a. aangegeven welke rechten iemand kan hebben, wie deze rechten heeft en daarnaast hoe iemand rechten verkrijgt (of daar aanspraak op kan maken). Kortom; hierin wordt bepaald wie de rechthebbenden zijn, zodat deze vervolgens inkomsten kunnen genereren. Als rechthebbende kun je de drie eerder genoemde instanties jou laten vertegenwoordigen en zodoende de financiële vergoeding voor jouw werk laten innen. In de loop der jaren is er een ondoordringbaar woud ontstaan van allerlei clubjes, instanties en (verdeel)organisaties die de rechthebbenden vertegenwoordigen. Zo zijn er naast de bekende drie nog de Norma (zie kader leenrecht), Lira, Vevam, Irda, NVPI, NVPI-I, Beeldrecht, Burafo, NOS en Sekam. En zo is Sena op initiatief van de NTB, FNV/KIEM en NVPI opgericht. Hallo, ben je daar nog? Natuurlijk doemt nu de vraag op: WAAROM BETALEN OM MUZIEK TE MOGEN GEBRUIKEN? Als band leen je ook iemands busje pas als je daarvoor toestemming hebt van de eigenaar en eventueel iets hebt geregeld voor de benzinekosten. En wat voor materieel eigendom geldt, geldt net zo goed voor geestelijk eigendom, zoals een compositie of een liedtekst. Bij gebruik is dus toestemming nodig van de geestelijk eigenaar (componist of tekstschrijver) en een financiële vergoeding. Dat is gelukkig geregeld in de auteurswet, want zonder handhaving van deze wet zou er met het componeren en schrijven van muziek veelal geen droog brood te verdienen zijn. Het muzikale klimaat zou dan snel verschralen. Daarnaast hebben ook musici en producenten van geluidsdragers een prestatie geleverd die een vergoeding rechtvaardigt. Namelijk de uitvoering en de opname van het nummer. Ook hun rechten liggen wettelijk vast in de naburige rechten. Sena is de belangenorganisatie die hen vertegenwoordigt.
WAT ZIJN PERSOONLIJKHEIDSRECHTEN? Ondanks een licentie en zelfs een overdracht, behoudt de maker of de uitvoerend kunstenaar zijn persoonlijkheidsrechten op zijn werk of uitvoering. De persoonlijkheidsrechten zijn het recht op naamsvermelding en de bevoegdheid om op te komen tegen een verminking, aantasting of wijziging van het werk. Een maker of uitvoerende is zozeer verknocht met het werk of zijn uitvoering, dat hij altijd kan opkomen tegen een inbreuk indien hij in zijn goede naam als kunstenaar of eer wordt aangetast. Van sommige morele rechten kan echter wel afstand worden gedaan, maar het voert te ver om daar in dit artikel op in te gaan.
Tegelijkertijd behoort iedereen die in het openbaar (al of niet live) muziek ten gehore brengt [voor het (grote) publiek, klanten, personeel of andere relaties] te betalen aan Buma. Denk hierbij b.v. aan evenementenorganisatoren, (horeca)bedrijven, winkeliers en kantoren. HOE WERKT DE STEMRA BIJ HET INNEN VAN GELDEN? Stemra richt zich dus op het vastleggen van muziekwerken op beeld- en geluidsdrager. Stemra heeft hiervoor afspraken met grote partijen zoals:
Bovengenoemde gebruikers moeten hun verkochte/geïmporteerde aantallen doorgeven aan Stemra. Tevens kan Stemra hun auteursrechtelijke administratie controleren. Tegelijkertijd hoort iedereen die muziek mechanisch reproduceert (d.w.z. een muziekstuk vastlegt op plaat, cd, cassette, film, video of op een andere analoge of digitale beeld- of geluidsdrager, dan wel muziekwerken vastlegt op een computer), te betalen aan Stemra. Bijvoorbeeld particulieren, zangverenigingen of bedrijven die éénmalig een cd opnemen. Ook producenten die opnames in eigen beheer maken, worden geacht om zichzelf te melden bij Stemra. De grotere cd-productiebedrijven zoals b.v. Salisbury BV kunnen hierbij behulpzaam zijn. Nu heb je natuurlijk altijd baas boven baas en dus zijn er ook partijen die aan Buma én Stemra behoren te betalen. Dit speciale geval geldt voor iedereen die zowel muziekwerken mechanisch reproduceert (Stemra-deel) als muziekwerken openbaar (laat maken) maakt (Buma-deel). Voorbeelden hiervan zijn: de omroeporganisaties (radio en TV), exploitanten van websites en beltoon-leveranciers. HOE WERKT DE SENA BIJ HET INNEN VAN GELDEN? Sena is op aanwijzing van het Ministerie van Justitie, en met uitsluiting van ieder ander, belast met de uitvoering van de Wet op de Naburige Rechten. In de praktijk betekent dit onder andere dat Sena vergoedingen incasseert bij de 'gebruikers' van muziek. Dit zijn bedrijven, instellingen en organisaties die, op welke manier dan ook, muziek afspelen. Sena betaalt deze vergoedingen door aan de uitvoerende musici en platenproducenten, ofwel de 'makers' van muziek. Natuurlijk heeft Sena de verplichting om het gebruik van muziek te controleren. Niet alleen ten opzichte van die vele tienduizenden ondernemingen die hun muziek-licentie goed geregeld hebben of ten opzichte van al die (branche-) organisaties met wie wordt samengewerkt. Er worden dus controles uitgevoerd, ook richting die ondernemingen die hun licentie misschien (nog) niet hebben geregeld. De medewerkers van de Sena-buitendienst zijn dan ook een verlengstuk van de Sena organisatie in Hilversum. Zij controleren dagelijks door heel Nederland bedrijven en instellingen in de meest uiteenlopende sectoren.
Buma hanteert bij het berekenen van de vergoeding een secondewaarde-systeem als werken worden uitgezonden op radio en/of tv. Dit betekent dat iedere seconde wordt vermenigvuldigd met een bepaald bedrag. Bij de afrekening van live-optredens hanteert Buma een puntwaarde-systeem. De geïnde
gelden gaan niet in één grote pot, maar worden geboekt
onder aparte rubrieken, zoals concertmuziek, kerkmuziek, carillonmuziek,
harmonie- en fanfaremuziek, amusementsmuziek, radiomuziek, televisiemuziek
en filmmuziek. TV-programma's bereiken nl. een veel groter publiek dan
andere openbaarmakingen Net als Buma kent Stemra voor de verdeling van de geïnde gelden een repartitiereglement. De criteria zijn vergelijkbaar. Bij Stemra zijn er echter veel minder muziekgebruikers. Daardoor kan Stemra sneller en vaker uitkeren, tegen lagere kosten. HOE LID WORDEN VAN BUMA, STEMRA EN SENA? Allereerst kan dit alleen als individuele muzikant en componist/auteur voor het gemak spreken we hier van 'lid worden'. Officieel kent alleen Buma 'leden', net als elke andere vereniging. Stemra is een stichting. Feitelijk moet je bij Stemra dus spreken van 'aangeslotenen'. Lid worden van Buma/Stemra betekent: het sluiten van een exploitatiecontract. Door het tekenen van een exploitatiecontract draag je de exploitatie m.b.t. het muziekauteursrecht over gemaakte werken en alle nog te maken werken over aan Buma en/of Stemra. Vanaf dan kun je (zolang het contract loopt) niet meer zelf je auteursrecht exploiteren. Alle werken die tijdens de duur van dit contract met Buma/Stemra worden gemaakt en alle bestaande werken, vallen onder de voorwaarden. Dit betekent o.m. dat Buma/Stemra namens jou:
Kosten
Buma/Stemra Kosten
Sena
Met dank aan: Noortje de Bakker, Wim Kwakman en Erik Verzijl www.bumastemra.nl DE AUTEURSWET Deze wet uit 1912 beschermt de auteurs als volgt. Iedereen die een werk van letterkunde, wetenschap of kunst maakt, bezit hierop het auteursrecht. Een liedje, maar ook alleen een tekst of alleen muziek, is dus een werk. Een werk is pas auteursrechtelijk beschermd, wanneer het concreet vorm heeft gekregen, bijvoorbeeld door het op te schrijven of voor te dragen. Het auteursrecht ontstaat automatisch door het maken van een werk. Daar is niets anders voor nodig dan het maken zelf. Half afgemaakte werken vallen ook onder het auteursrecht, voorzover zij een uitingsvorm hebben. Auteursrechten eindigen ook vanzelf, te weten 70 jaar na de dood van de maker. Wie in
Nederland wil kunnen bewijzen dat hij maker van een werk is, kan dat
werk laten registreren bij de belastingdienst. In feite registreert
de belastingdienst niets, maar plaatst het een gewaarmerkt datumstempel
op het werk en stuurt het werk weer retour. Het stempel zegt dan ook
niets over wie de maker is en of het een werk is, maar alleen iets over
het tijdstip waarop iemand, die later zegt maker te zijn, het werk in
ieder geval al in zijn bezit had. Het is daarom verstandig zoveel mogelijk
op papier te zetten en eventueel goede kennissen deelgenoot te maken
van nieuwe werken, zodat zij later als getuige kunnen optreden. Nu weet
je ook waarom muzikanten het aan de bar zo vaak over hun volgende (?)
hits hebben. WET OP DE NABURIGE RECHTEN (WNR) Werd op 1 juli 1993 van kracht. De wet is gebaseerd op het in 1961 in Rome gesloten internationaal verdrag inzake de bescherming van uitvoerend kunstenaars en platenproducenten. Sindsdien hebben uitvoerende kunstenaars zelf naburige rechten, een recht dat sterk lijkt op het auteursrecht. Er is leentjebuur gespeeld van auteursrechten, vandaar ook de naam naburige rechten. Musici hebben hierdoor het recht om toestemming te geven voor het maken van opnames, het verveelvoudigen daarvan en het openbaar maken van die opnames. Naburige rechten zijn dus van belang omdat ze de uitvoerend kunstenaar in staat stellen geld te verdienen met hun werk: muziek maken (in de zin van uitvoeren). LEENRECHT
Als auteursrechtelijk beschermde werken (zoals boeken, muziek, video's
en computerspelletjes) tijdelijk ter beschikking worden gesteld, dienen
de rechthebbende zoals schrijvers, vertalers, illustratoren, fotografen
en uitgevers, een billijke vergoeding te ontvangen.
Stichting de Thuiskopie keert de geïncasseerde vergoedingen niet rechtstreeks aan de rechthebbenden uit. Dat zou onnodige administratieve rompslomp betekenen, aangezien de verschillende categorieën rechthebbenden zich goed hebben georganiseerd. Zo krijgt de verdeelorganisatie Norma (als vertegenwoordiger van uitvoerende kunstenaars) o.a. geld van de Stg. Leenrecht en Stg. de Thuiskopie. Ook de Norma wendt gelden aan voor sociale en culturele doelen. Zo stelt de Norma viermaal de publieksprijs van Ä 250,- beschikbaar bij de Grote Prijs van Zuid-Holland. PRAKTIJKVOORBEELD Iemand heeft een bestaand liedje nagespeeld en op zijn cd uitgebracht. Mag dat? Wanneer de maker is aangesloten bij Buma/Stemra, beheert die instantie de auteursrechten. Tegen betaling van de door Buma/Stemra vastgestelde vergoeding, mag iedereen de beheerde werken zelf opnemen en uitbrengen. Belangrijk hierbij is het verschil tussen een echt nagespeelde 'cover' (hier geeft Stemra dan, na betaling, toestemming voor) en een bewerking (in welke vorm dan ook) waarbij altijd vooraf toestemming moet worden gevraagd aan de rechthebbenden! Als alles goed is geregeld wordt de componist/auteur vervolgens betaald door Buma/Stemra uit de geïncasseerde gelden. Buma/Stemra weigert die toestemming niet, zolang er maar wordt betaald. Overigens beheert Buma/Stemra meer dan 95% van het wereldrepertoire. Wanneer de maker niet is aangesloten bij Buma/Stemra, moet eerst toestemming aan de maker zelf worden gevraagd, voordat iemand zijn nummer op cd mag opnemen of uitvoeren. Dat vloeit voort uit de auteurswet. Wie dus niet wil dat zijn nummers gecoverd worden, moet zich dus niet aansluiten bij Buma/Stemra! BUMA/STEMRA
ANTWOORD: Vraag:
Buma/Stemra adviseert om je pas als muzikant in te schrijven als je
op de nationale radio gedraaid wordt en een platenmaatschappij achter
je hebt. Hoe zit het dan met de vele lokale omroepen [zoals RTV West,
RTV Rijnmond, Radio Ridderkerk en RTV Gouwestad] waar eigen beheer geluidsdragers
worden gedraaid en/of bands studio-optredens doen? Deze omroepen zijn
geen piraten en betalen toch ook aan Buma/Stemra (of iemand anders)?
Hierop zouden die bandjes toch ook aanspraak kunnen maken? Vraag:
Cafés betalen, evenals festivals, toch ook Buma? Als je nu als
band een lijst inlevert waar je het afgelopen jaar hebt gespeeld dan
is daar in principe toch ook een vergoeding voor, omdat je dan toch
uitvoerend kunstenaar bent van je eigen nummers?
Vraag:
Waar ligt de grens van betaling? B.v. als je twee keer bent gedraaid
op de nationale radio en je in een jaar dus maar tot een bepaald bedrag
dient te ontvangen, keren jullie dit dan uit of moet de band dit zelf
bij jullie aantonen? Vraag:
Als een band op haar eigen website haar eigen muziek wil openbaar maken,
hoe zit dat dan? Vraag:
Wanneer heb je als aangeslotene je kosten eruit? Voor adviezen op maat kan er altijd contact opgenomen worden met de afdeling relatiebeheer van Buma/Stemra. |